Interview: wat als het lichaam niet meer vanzelf meebeweegt?

Met zijn partner Rosan Chinnoe en gezelschap Marc Vlemmix Dance onderzoekt Marc Vlemmix (53), die sinds 2010 de diagnose Parkinson heeft, wat beweging betekent wanneer een lichaam niet altijd meer vanzelfsprekend meewerkt. Vanuit zijn eigen ervaring ontwikkelde hij een radicale en persoonlijke danstaal waarin kwetsbaarheid, verbeelding en zeggingskracht centraal staan. We gingen met hem in gesprek over kunst, verandering en het kantelpunt waarop verlies en vrijheid elkaar raken. Dit artikel delen wij met je in samenwerking met Leyden Academy.

Je won in 2025 de Innovatieprijs van de Nederlandse Dansdagen. Een prachtige erkenning voor je inzet om dans toegankelijk te maken voor mensen met Parkinson, MS, reuma of dementie. Met het gezelschap Marc Vlemmix Dance laat je zien dat elk lichaam kunst kan maken, ook als het niet altijd meewerkt. Waar zit volgens jou de innovatie in jullie manier van ‘vertellen’?

“De innovatie zit denk ik in het feit dat wij niet vertrekken vanuit beperking, maar vanuit zeggingskracht. We proberen geen ziekte uit te beelden of te compenseren. Wat vertelt een lichaam dat niet meer vanzelfsprekend functioneert? Welke ‘nieuwe taal’ ontstaat daar?
In onze studio onderzoeken we beweging niet als techniek, maar als noodzaak. De bewegingen volgen soms een andere logica. Ze zijn ongemakkelijk, confronterend of kwetsbaar, maar juist daarin ontstaat iets universeels. Het gaat uiteindelijk niet over Parkinson of MS. Het gaat over mens-zijn. Over vrijheid zoeken, voorbij de grenzen van het lichaam.

"De jury van de Nederlandse Dansdagen verwoordde dat heel mooi: dat onze danstaal niet vraagt om medelijden, maar om aandacht en openheid. Dat is precies de kern. Wat thuis soms voelt als controleverlies, wordt op het podium verbeelding en kracht. En misschien zit daarin wel de echte innovatie: dat we anders leren kijken naar wat een lichaam is, wat een danser is en wie mag spreken op een podium.”

Waar raken kunst, dans en wetenschappelijk onderzoek naar ouder worden elkaar?

“Die werelden raken elkaar in de nieuwsgierigheid naar wat een mens in beweging houdt. Wetenschap onderzoekt vaak wat er verandert in een ouder wordend lichaam, terwijl kunst zichtbaar maakt hoe dat van binnen voelt. Dans kan ervaringen tastbaar maken die moeilijk in woorden of cijfers te vangen zijn. 

"Tamar Shahinian, onderzoeker bij Leyden Academy, heeft Marc Vlemmix Dance meegenomen als onderzoeksomgeving. Niet omdat wij therapie geven, maar omdat in de studio zichtbaar wordt hoe mensen omgaan met verandering, kwetsbaarheid, creativiteit en autonomie. Wat gebeurt er als een lichaam niet meer vanzelfsprekend reageert? Hoe neem je beslissingen? Hoe blijf je jezelf ervaren als maker, als mens?

"In die zin is de studio ook een plek van kennisontwikkeling. Alleen niet via protocollen of diagnoses, maar via ervaring, verbeelding en ontmoeting. Kunst en wetenschap hebben elkaar daarin nodig: wetenschap kan helpen begrijpen wat er gebeurt en kunst kan voelbaar maken waarom het ertoe doet. Het gaat uiteindelijk niet over Parkinson of MS. Het gaat over mens-zijn. Over vrijheid zoeken, voorbij de grenzen van het lichaam."

Jullie nieuwe voorstelling KANTELPUNT gaat over verandering die onomkeerbaar is. Zie jij daarin vooral verlies, of ook bevrijding?

“Soms zit er thuis maar één meter tussen de stoel waaraan je je vasthoudt en het aanrecht, de volgende halte. Eén meter tussen denken en doen. Mijn hoofd zegt: stap naar voren. Mijn lijf zegt: ik wil wel, maar ik kan niet. Juist in die kleine afstand kan iets kantelen. In de studio onderzoeken we dat kantelpunt en maken we het zichtbaar. Wat in het dagelijks leven een worsteling kan zijn, groeit op het podium uit tot verbeelding en kracht. De voorstelling nodigt het publiek uit om anders te kijken naar het lichaam, naar verandering en naar de moed om steeds opnieuw in beweging te komen. Natuurlijk zit er verlies in verandering. Maar soms ontstaat er juist ruimte zodra je stopt met terug te verlangen naar hoe het was. Misschien zit bevrijding niet in het verdwijnen van beperkingen, maar in het besluit om jezelf niet langer daartoe te reduceren.”

Waar bevindt zich jouw artistieke of persoonlijke kantelpunt?

“Een keerpunt herken je zelden op het moment zelf. Meestal zie je het pas achteraf, wanneer je al een andere afslag hebt genomen. Terwijl je op dat moment gewoon overeind probeert te blijven. Voor mij voelt een keerpunt als een draai in een Engelse wals: quick, quick, slow. Je beweegt mee met de muziek en ineens is daar die draai.

"Ik dacht lang dat ik vooral de danser was. De partner van Rosan. De maker. De winnaar van de Innovatieprijs. De man die de zwaarte van Parkinson kon dragen. Maar wie ik niet zag, was de patiënt. Dat besefte ik op een vliegveld in Rome. Na vijftien jaar Parkinson vroeg ik voor het eerst om hulp: om me in zo’n voertuigje tussen een rolstoel en een golfkarretje te laten rijden. ‘Dit is mijn eerste keer,’ zei ik nog bijna verontschuldigend.

"Ineens was daar een déjà vu naar het AMC in Amsterdam, naar mijn DBS-operatie in 2021, toen Rosan me voortduwde in een rolstoel. Nu was het een medewerker op het vliegveld. En terwijl alle stress even wegviel, dacht ik: wat nou als ik straks weer prima kan lopen als de medicijnen werken? Mag ik hier dan wel zitten? Dat spanningsveld is mijn dagelijkse realiteit. Tussen autonomie en afhankelijkheid. Tussen leiden en volgen. Mijn verstand heeft die stap soms allang gezet, maar mijn lijf zegt nee.

"In de studio onderzoeken we precies dát moment. Niet als therapie of zorg, maar als dans. We proberen het niet te repareren of te verbergen, maar zichtbaar te maken. Wat persoonlijk een worsteling is, wordt daar materiaal. Een gedeelde ervaring. Misschien is dat wel het echte kantelpunt: niet het moment waarop alles anders wordt, maar het moment waarop je besluit niet meer terug te draaien.”

Meer informatie

De voorstelling KANTELPUNT nodigt het publiek uit om anders te kijken naar het lichaam, naar verandering en naar de moed om steeds opnieuw in beweging te komen. Benieuwd naar de voorstelling op zondagmiddag 14 juni in het Luxor theater in Rotterdam? Bestel dan snel tickets. Wil je meer informatie over Marc Vlemmix Dance? Bezoek dan de website.